نقد جامعه شناختی در دیوان اشعار سید اشرف الدین گیلانی نسیم شمال- قسمت …

(ناصح، ۱۳۷۳: ۱۰۵)
در شعر عرفانی نیز، وطن در مفهوم عالی تر و بالاتر از ولایت و خانه و کاشانه، وطن به معنی عالم ملکوت یا عالم بالاست و بالاترین آرزوی عارف، پرواز مرغ روح و بازگشت به وطن اصلی است، مانند:

هر کسی کو دور ماند از اصل خویش باز جوید روزگار وصل خویش

(مولوی، ۱۳۸۶: ۱۷)

من به خود نامدم اینجا که به خود باز روم
ای خوش آن روز که پرواز کنم تا بر دوست
هر که آورد مرا باز برد در وطنم
به هوای سر کویش پر وبالی بزنم

(مولوی،۱۳۸۷: ۱۰۶۸)
نوعی دیگر که تقریباً نزدیک به مفهوم جدید آن است در اندیشهی کسانی چون اقبال لاهوری دیده میشود که در آنجا منظور از وطن همه ی عالم اسلامی یا به عبارت دیگر انترناسیو نالیسم اسلامی است.
بنابراین وطن به معنی جدید و معادل با (ایران) مفهومی تازه است که اگر بخواهیم شروعی برای آن به دوستی و افکار ادبیات فارسی پیدا کنیم، از دوره ی مشروطه عقبتر نمیتوان رفت. «وطندوستی و افکار ناسیونالیستی به معنی غربی آن در ادبیات دوره ی قاجار به ویژه عصر مشروطه، یکی از رایجترین مضامین برای نویسندگان و شاعران بوده است»(اکبری بیرق،۱۳۷۹: ۱۳۸). وطن در مفهوم جدید نیز همانند دیگر محورهای اندیشه، متأثر از اندیشههای بود که از اروپا به این سرزمین وارد شد. یعقوب آژند نیز با بیانی نه چندان خوشبینانه، روح ملیگرایی را برخاسته از غرب و سرآغاز ورود آن به ادبیات فارسی را دورهی مشروطه میداند و میگوید: «ملیگرایی به سبک و سیاق غرب نیز از رگ و پی همان غربگرایی بود و نطفهی این سنخ ملیگرایی در عصر مشروطیت بسته شد» (آژند،۱۳۶۳: ۱۰).
۳ـ۲ـ۱ـ ۳ـ۱ـ مفهوم وطن در بعد سیاسی و حکومتی در دورهی مشروطه
این نوع اندیشهها که درآثار ادبی دورهی مشروطه فراوان یافت میشود، در بعد سیاسی و حکومتی به دوره حکومت سپه سالار میرسد. به قول آدمیت: در زمرهی اهل دولت، بیش از هر کسی سپهسالار و مستشارالدوله بودند که مفهوم اجتماعی و سیاسی وطن و ملت را نشر دادند و مروج آن مفاهیم در عرف جدید سیاست بودند (آدمیت، ۱۳۵۶: ۱۶۱).
سپهسالار از جمله کسانی بود که کوشید تا مفهوم رعیت را به ملت تغییر دهد. از جمله اصطلاحات سیاسی جدیدی که او به کار برد، یکی وطن داری بود.
۳ـ۲ـ۱ـ۳ـ۲ـ وطن در شعر دورهی مشروطه
اما در بین شاعران، وطن پرستی در مفهوم جدید، تقریباً چیز تازهای بود، تا قبل از مشروطیت اگر هم گهگاهی شعری با رنگ و بوی میهنی دیده میشد، یا از نوع حماسههای مصنوع مثل آثار محمدخان صبا، یا از نوع آثار انتقادی قائم مقام بود.
تحلیل محتوایی دیوان شاعران شاعران برجستهی دورهی مشروطه نشان میدهد که مهمترین موضوع سیاسی و اجتماعی شعر این دوره توجه به وطن و تشویق مردم به وطن دوستی است که به طور تخمینی نزدیک به۱۵درصد اشعار را شامل میشود. اکثر شاعران این دوره هم چون بهار و سید اشرفالدین حسینی، سرودههای وطنی از این مفهوم را سرلوحهی اندیشه خود قرار دادند.
مرحوم بهار در این مورد میگوید: اما سیاست و وطن پرستی، در این وادی شاعر ایرانی زیاد وارد نیست. زیرا حکومت به او اجازهی مداخله در سیاست نمیداده است و دین اسلام نیز وطن خاصی نمیشناخته و به ندرت شعرایی دیدهایم که در سیاست و وطن پرستی شعر گفتهاند. از قضا همه هم محروم و محبوس و آواره شدهاند. تنها از مشروطه به بعد قصاید و اشعار وطنی و سیاسی معلوم شده است (بهار، ۱۳۷۷: ۲۷).
۳ـ۲ـ۱ـ۳ـ۲ـ۱ـ وطن در اشعار نسیم شمال
شاعر مشروطه سید اشرف الدین قزوینی یا گیلانی، اشعار او در مورد مسائل مملکت و موضوعات روز میباشد. این اشعار اگر چه از نظر بیان احساس و عاطفه و هنر شعری به پای اشعار کسانی چون بهار و عارف نمیرسد، اما با زبانی ساده و بیپیرایه، حس وطندوستی خود را به خوبی بیان کرده است، سرودههای وطنی او به جهت باورهای مذهبی به افراط کشیده نمیشود. اشعار وطنی او عموماً لحن مردمی و عامیانه دارد: نوحهسرایی در فقدان جوانان، از دست رفتن مملکت، گریه بر احوال وطن با ریتم حماسی خاص، وطنیههای او را ممتاز کرده است:

نوشته ای دیگر :
فايل - طراحی یک سیستم خبره به منظور انتخاب مناسب‌ترین روش تصمیم‌گیری چندمعیاره با توجه ...

گردیده وطن غرقه اندوه و محن وای
خیزید وروید از پی تابوت و کفن وای
ای وای وطن وای
ای وای وطن وای
منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است