دسته بندی علمی – پژوهشی : بررسی اکولوژیک پوشش گیاهی منطقه جنگلی وزگ (جنوب شرقی یاسوج)- قسمت …

این محدوده از استان در بردارنده پاره‌ای از ویژگی‌های زمین‌شناسی و زمین‌ساختی دو واحد تکتونیکی ایران است که این دو واحد عبارتند از: ۱- کمربند رورانده زاگرس ۲- کمربند چین‌خورده زاگرسمحدوده مورد مطالعه از نظر ژئومورفولوژی در کمربند چین‌خورده زاگرس واقع و سازندهای تشکیل دهنده آن عبارتند است از سازندهای سروک و ایلام با رخساره‌های از شیست‌های بیتومین‌دار و آهک‌های رسی، سنگ‌های آهکی نازک لایه هیپوریت‌دار تا ضخیم، لایه تیره رنگ (سازند سروک) و سنگ‌های آهکی روشن (سازند ایلام) به گونه‌ای ناپیوسته بر گروه خامی جای گرفته است.
۳-۱-۲- خاکشناسی
خاکهای این منطقه از استان که در مناطق کوهستانی در برگیرنده پوشش زیبای جنگلهای بلوط است طی دوران سوم زمین شناسی از زیر آب بیرون آمده است و بر اساس مطالعات انجام شده خاکهای این مناطق را می‌توان در چهار واحد فیزیوگرافی طبقه‌بندی نمود.
۱- تیپ اراضی کوهها و شیب‌های تند
۲- تیپ اراضی تپه ها و فلات‌ها
۳- تیپ اراضی دشت‌های آبرفتی و دامنه‌ای
۴- تیپ اراضی دشت‌های آبرفتی و رودخانه‌ای
بافت خاک در تیپ‌های مختلف متفاوت می‌باشد اما بطور کلی در تیپ اراضی کوهها و تپه‌ها عمدتاً با سنگ و سنگریزه همراه بود و از بافت متوسطی برخوردار می‌باشند و در تیپ اراضی دشت‌های آبرفتی و دامنه‌ای از بافت متوسط تا سنگین همراه می‌باشد. مطالعات زمین‌شناسی، حاکی از آن است که ۵/۱ مساحت استان را تپه ماهورها و اراضی نسبتاً مسطح تشکیل می‌دهد که زمین‌های زراعی در این محدودها نیز اغلب بصورت جلگه و دشت‌ها می‌باشند.
۳-۱-۳- اقلیم منطقه
استان کهگیلویه و بویراحمد در پیش‌رس جریانات باران‌زای مدیترانه‌ای است که از جنوب غربی و غرب وارد کشور می‌شود و مقدار قابل توجهی از رطوبت جریانات را به صورت ریزشهای جوی دریافت می‌کند. رژیم بارندگی منطقه مانند دیگر نقاط ایران مدیترانه‌ای و در نتیجه دارای یک دوره خشکی ۵ تا ۸ ماهه است که از اوایل اردیبهشت تا پایان آبان و گاهی تا آذرماه ادامه دارد (شکل ۳-۳). نزدیکی به دریای خلیج‌ فارس، متأثر بودن از جریانات بادهای باران‌آور متفاوت دارای بارش نسبتاً فراوان است.
شکل ۳-۳- منحنی آمبروترمیک منطقه مورد مطالعه (ایستگاه یاسوج)
به طور کلی عوامل آب و هوایی منطقه مورد مطالعه را بر اساس اطلاعات نزدیکترین ایستگاه هواشناسی می‌توان به صورت زیر خلاصه نمود :
۱-میزان متوسط بارندگی در منطقه ۷۵۰ میلیمتر که نسبت به متوسط بارش سالانه کشور (۲۷۵ میلیمتر) بیشتر و از متوسط بارش جهانی یعنی ۸۶۰ میلیمتر، کمتر است.
۲-میزان بارش از سمت جنوب و جنوب غربی به طرف شمال و شمال غربی افزایش می‌یابد.
۳-میزان متوسط بارندگی در فصل زمستان ۶۰% و در فصول پائیز، بهار و تابستان به ترتیب ۲۰% ، ۱۴% و ۶% می‌باشد.
۳-۱-۵- وضعیت اقتصادی و اجتماعی منطقه
استان کهگیلویه و بویراحمد دارای مساحت ۱۶۲۶۴ کیلومتر مربع و از پنج شهرستان با جمعیتی بالغ بر ۶۳۴ هزار نفر می‌باشد. تعداد زیادی از جمعیت این استان در مناطق روستایی و با تکیه بر بخش کشاورزی زندگی می‌کنند. از نظر منابع طبیعی، بر اساس نتایج مطالعات و ارزیابی منابع و قابلیت اراضی که در سال ۱۳۵۳ در کشور صورت گرفت، حدود ۱۲۰۰۰۰۰ هکتار از اراضی این استان دارای قابلیت اراضی جنگلی و مرتعی می‌باشند (مطالعه‌ی توسعه اقتصادی و اجتماعی استان کهگیلویه و بویر احمد، ۱۳۷۴). حوزه آبخیز وزگ دارای مساحت کل، ۳۷۸۹ هکتار می‌باشد. این حوزه دارای دو شکل زندگی روستایی و عشایری، حدود ۶۰ درصد پوشش جنگلی و ۳۵ درصد پوشش مرتعی بوده و رودخانه وزگ که از ۱۹ چشمه این حوزه سرچشمه می‌گیرد، در آن جاری می‌باشد. همچنین در حوزه آبخیز وزگ سه روستای وزگ، قلات مرکزی حمیدآباد و رضاآباد و یک منطقه ییلاقی عشایری به نام دره باهی وزگ قرار دارد. مردم ساکن در روستاهای این حوزه عمدتاً به باغداری و زراعت و دامداری مشغول هستند (محمدی کنگرانی، ۱۳۸۹).
۳-۲-روش جمع‌آوری داده‌ها
۳-۲-۱- روش نمونه‌برداری از پوشش گیاهی
پوشش گیاهی منطقه بر اساس مکتب براون-بلانکه یا زوریخ- مونپلیه مورد مطالعه قرار گرفت (قهرمان و عطار، ۱۳۷۷). در این روش ابتدا با استفاده از نقشه توپوگرافی و با مراجعه به منطقه حدود آن روی نقشه مشخص گردید. در مرحله بعد با استفاده از روش پلاتهای حلزونی[۱۵۵] حداقل سطح قطعه نمونه به ابعاد ۳۰*۱۵ متر (۴۵۰ متر مربع) محاسبه گردید (شکل ۳-۴). محل استقرار قطعه نمونه اول به صورت تصادفی و قطعه نمونه‌های بعدی به طور سیستماتیک با فواصل یکسان (۲۰۰ متر) در طول ترانسکت‌هایی در جهت شمالی-جنوبی مشخص شدند و در نهایت ۶۱ پلات در طول ۷ ترانسکت برداشت شد. برآورد پوشش گونه‌های درختی و درختچه‌ای به صورت عینی و به صورت درصد یعنی برآورد دقیق پوشش تاجی با اندازه‌گیری سطح تاج پوشش پایه‌های هر گونه در داخل هر قطعه نمونه بیان گردید (هدمن[۱۵۶] و همکاران، ۲۰۰۰٫، گرانت و لونرگان[۱۵۷]، ۲۰۰۱). جهت برداشت پوشش علفی در داخل هر پلات به صورت سیستماتیک چهار میکرو پلات به ابعاد یک متر مربع (۲*۵/۰ متر) (دانتیا و ایوانچی، ۱۹۹۴، هدمن و همکاران، ۲۰۰۰٫، گرانت و لونرگان، ۲۰۰۱) برداشت شد و نوع گونه و درصد پوشش آن به روش براون- بلانکه (جدول ۳-۱) تخمین زده شد (کنت و کوکر، ۱۹۹۴٫، مولر-دامبوس و النبرگ، ۱۹۷۴٫، بریدنکمپ[۱۵۸] و همکاران ، ۱۹۸۶٫، کواج[۱۵۹] و همکاران ۱۹۹۰ و فولس[۱۶۰] و همکاران، ۱۹۹۳). در این جدول درصد پوشش براون-بلانکه به پوشش نسبی تبدیل گردید (فونتین[۱۶۱] و همکاران ، ۲۰۰۷).
شکل ۳-۴- منحنی سطح – گونه منطقه مورد مطالعه

میانگین‌پوشش(درصد) پوشش (درصد) توصیف پوشش امتیاز
نادر(یک فرد)، بدون پوشش R